Z szeroko zakrojonych badań wynika, że psychologia perfekcjonizmu ma dość złożony charakter. Owszem, perfekcjoniści dążą do osiągnięcia doskonałych wyników i wykazują wyższy poziom motywacji oraz sumienności niż osoby niebędące tak skrupulatnymi. Jednocześnie częściej wyznaczają sobie sztywne, wygórowane standardy działania, zbyt krytycznie podchodzą do swojego zachowania lub też wykazują zero-jedynkowe podejście do własnych wyników („albo robię coś świetnie, albo zupełnie do niczego”), a ich samoocena zależy od wykonania pracy. Badania wykazują również, że perfekcjoniści częściej są zestresowani, odczuwają niepokój i dopada ich wypalenie.

Aby odpowiedzieć na podstawowe pytanie: „Czy perfekcjoniści lepiej radzą sobie w pracy?”, przeanalizowaliśmy 95 badań przeprowadzonych od lat 80. XX w. do dziś, które wykazują zależności pomiędzy perfekcjonizmem a czynnikami wpływającymi na skuteczność pracowników. Objęły one niemalże 25 tys. osób w wieku produkcyjnym. Na ich podstawie ustaliliśmy, że perfekcjonizm jest znacznie większą słabością, niż wydaje się kandydatom do pracy oraz osobom prowadzącym rozmowy kwalifikacyjne.

Więcej na temat pomiaru perfekcjonizmu

W większości spośród przeanalizowanych przez nas badań korzystano z trzech ogólnie przyjętych skal perfekcjonizmu. W niektórych badaniach stosowano inne mierniki. W każdym natomiast mierzono perfekcjonizm na podstawie deklarowanych przez pracowników skłonności. Choć istnieją różne jego skale, nie ma jednej definicji. Niemniej większość zgadza się co do pewnych cech, które charakteryzują to zjawisko, np. sztywnych, wyśrubowanych standardów działania lub zero-jedynkowego podejścia do otoczenia.

Nasze badania potwierdziły, że perfekcjonizm w istotny i spójny sposób przyczynia się do wystąpienia kilku korzystnych efektów w miejscu pracy. Dla przykładu perfekcjoniści mają większą motywację do pracy, dłużej pracują i potrafią wykazywać większe zaangażowanie. Pokazały one również, że perfekcjonizm pociąga za sobą wiele szkodliwych konsekwencji wykraczających poza sferę wykonywanej pracy. Perfekcjoniści są bardziej podatni na wypalenie zawodowe, stres, pracoholizm oraz depresję.

Choć wspomniane skutki dotyczyły wszystkich perfekcjonistów, po bliższym zbadaniu okazało się, że istnieją między nimi zasadnicze różnice pod względem stopnia intensywności objawów tej cechy. Wyodrębniliśmy dwa różne, choć powiązane ze sobą, podwymiary perfekcjonizmu. Pierwszy, który nazywamy „perfekcjonizmem dążącym do doskonałości”, obejmuje skłonność do skupiania się na nadmiernie wyśrubowanych standardach działania oraz ich oczekiwanie od innych. Perfekcjoniści dążący do doskonałości nie tylko surowo oceniają wyniki własnych działań, ale również mają duże oczekiwania wobec innych osób. Drugi podwymiar, który nazywamy „perfekcjonizmem unikającym niepowodzenia”, obejmuje obsesyjną dbałość i obawę przed nieosiąganiem najwyższych standardów efektywności. Perfekcjoniści unikający niepowodzenia nieustannie martwią się, że nie wykonują pracy w odpowiedni lub dobry sposób, i obawiają się utraty szacunku innych, jeśli nie osiągną doskonałości.

Rezultaty naszych badań pokazują, że skłonność do perfekcjonizmu może obejmować jeden wymiar lub obydwa, oraz że przekłada się to na nieznacznie odmienne wyniki. Korzystne efekty perfekcjonizmu były bardziej wyraźne u osób, u których dominował perfekcjonizm dążący do doskonałości niż u osób wykazujących się perfekcjonizmem unikającym niepowodzenia. Z drugiej strony szkodliwe konsekwencje perfekcjonizmu w większym stopniu dotyczyły osób, u których silniej uwidaczniał się perfekcjonizm unikający niepowodzenia, choć były one nadal widoczne u osób charakteryzujących się większym perfekcjonizmem dążącym do doskonałości.